دولت فدرال آلمان در تلاشی گسترده برای بازنگری در سیاستهای خارجی و اقتصادی خود، نگاهی ویژه به کشورهای حوزه خلیج فارس دوخته است. برلین در جستجوی منابع جدید انرژی، قراردادهای اقتصادی پرسود و شرکای استراتژیک بلندمدت، تیمی قدرتمند از مقامات خود را راهی عربستان سعودی کرد. صدراعظم مرتس پیش از سفر بر این نکته تأکید کرد که آلمان برای حفظ آزادی، امنیت و رفاه خود، نیازمند کاهش وابستگی به قدرتهایی نظیر چین و آمریکا و ایجاد پیوندهای جدید با شرکای منطقهای است. اگرچه او پیش از پرواز بر اهمیت حقوق بشر تأکید کرد، اما در ریاض مشخص شد که اولویت اصلی دولت او، تثبیت منافع اقتصادی، قراردادهای تسلیحاتی و همکاریهای انرژی است. این رویکرد جدید، تلاشی برای فاصله گرفتن از سیاستهای اخلاقگرایانه پیشین و تمرکز بر «رئالپولیتیک» (واقعگرایی سیاسی) در دنیایی است که ابرقدرتها آن را بازتعریف میکنند.
طلای سبز در دل صحرا: تمرکز بر هیدروژن
کشورهای عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی که پیشتر تنها با نفت و گاز شناخته میشدند، اکنون در حال تبدیل شدن به بازیگران کلیدی انرژیهای تجدیدپذیر هستند. برای آلمان، که در میانه گذار به اقتصاد دوستدار اقلیم است، «هیدروژن سبز» بیشترین جذابیت را دارد. در سفر کاتارینا رایشه، وزیر انرژی عربستان، عبدالعزیز بن سلمان، با تغییر برنامههای خود و همراهی غیرمنتظره با هیئت آلمانی، سیگنال مثبتی برای همکاریهای عمیق ارسال کرد. محور این توافقات، تولید هیدروژن با استفاده از انرژی خورشیدی و بادی ارزانقیمت در صحرا و انتقال آن به بنادر آلمان از جمله بندر روستوک است.
چالش سرمایهگذاری متقابل و نقش بخش خصوصی
اگرچه علاقه شرکتهای بزرگی چون زیمنس، لینده (Linde) و آر.دابلیو.ئی (RWE) برای حضور در بازار عربستان بسیار بالاست، اما این رابطه یکطرفه نیست. عربستان تحت برنامه «چشمانداز ۲۰۳۰» اکنون با دقت بیشتری به سودآوری سرمایهگذاریها مینگرد. در حالی که آلمان به دنبال خریدی مطمئن از انرژی است، ریاض نیز به دنبال جذب سرمایه و تکنولوژی است. صدراعظم مرتس امیدوار است این همکاریها منجر به یک «جهش رشد» در داخل خاک آلمان شود، اما واقعیت این است که شیوخ عرب اکنون بیش از هر زمان دیگری به دنبال بازگشت سرمایه به داخل مرزهای خود هستند.
حقوق بشر زیر سایه دیپلماسی و تسلیحات
یکی از نکات بحثبرانگیز این سفرها، کمرنگ شدن موضوع حقوق بشر در مذاکرات رسمی بود. با وجود گزارشهای سازمانهایی نظیر عفو بینالملل مبنی بر تداوم بازداشتهای خودسرانه و شرایط وخیم حقوق بشری، مقامات آلمانی ترجیح دادند بر همکاریهای استراتژیک تمرکز کنند. آلمان نه تنها در حوزههای تکنولوژی و هوش مصنوعی، بلکه در بخش دفاعی نیز به دنبال عادیسازی روابط است. صادرات تسلیحات آلمانی به سعودی که به دلیل جنگ یمن متوقف شده بود، در مسیر بازگشت به حالت عادی قرار دارد. این تغییر رویکرد نشان میدهد که آلمان در دنیای جدید، منافع ژئوپلیتیک و امنیت انرژی را در اولویت بالاتری نسبت به ملاحظات اخلاقی پیشین قرار داده است.
افق همکاریها؛ از تفاهمنامه تا واقعیت
در نهایت، با وجود فضای صمیمانه و آنچه رایشه آن را «آغوش گرم» طرف سعودی نامید، هنوز بسیاری از توافقات در حد تفاهمنامه باقی ماندهاند. آرمان زورن، از نمایندگان همراه هیئت، معتقد است که ساختن یک مشارکت پایدار سالها زمان میبرد و هنوز راه زیادی تا رسیدن به نتیجه مطلوب باقی مانده است. آلمان اکنون به عنوان یک «لنگرگاه در اروپا» برای سعودیها جذابیت دارد، اما تبدیل این جذابیت به پروژههای عملیاتی، آزمون بزرگی برای دولت مرتس در ماههای آینده خواهد بود.
