خرس طلایی به نامه‌های زرد از آلمان: پایان جشنواره برلین با بیانیه‌های تند سیاسی

هفتاد و ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم برلین (Berlinale) در حالی به ایستگاه پایانی رسید که بیش از آنکه کیفیت هنری آثار در صدر اخبار باشد، بیانیه‌های تند سیاسی و اعتراضات به وضعیت خاورمیانه فضای مراسم اختتامیه را تحت تأثیر قرار داد. در شبی که جوایز میان چهره‌های شاخص تقسیم شد، فیلم «نامه‌های زرد» (Gelbe Briefe / Yellow Letters) ساخته ایلکر چاتاک (İlker Çatak)، فیلمساز آلمانی-ترکیه‌ای، توانست مهم‌ترین جایزه جشنواره یعنی خرس طلایی بهترین فیلم را از آن خود کند. این پیروزی از آن جهت حائز اهمیت است که برای اولین بار در ۲۲ سال گذشته، یک اثر از سینمای آلمان موفق به کسب این افتخار می‌شود؛ آخرین بار فاتح آکین (Fatih Akin) در سال ۲۰۰۴ با فیلم «در مقابل دیوار» این جایزه را به خانه برده بود.

روایتی از استبداد و هنر در قلب آنکارا

فیلم «نامه‌های زرد» که محصول مشترک آلمان، ترکیه و فرانسه است، داستان زوج هنرمندی در تئاتر آنکارا را روایت می‌کند که به دلیل مواضع صریح سیاسی‌شان، هدف غضب دولت ترکیه قرار می‌گیرند. این فیلم به بررسی پیامدهای ویرانگر از دست دادن شغل و تحت تعقیب قرار گرفتن توسط ساختارهای قدرت می‌پردازد. نکته جالب توجه در تولید این اثر این است که علی‌رغم روایت داستان در ترکیه، بخش اعظم فیلم در شهرهای هامبورگ و برلین فیلم‌برداری شده است. این درام خانوادگی قرار است از ۵ مارس در سینماهای سراسر آلمان اکران شود.

ویم وندرس (Wim Wenders)، رئیس هیئت داوران، در سخنرانی خود هنگام اهدای جایزه، این فیلم را به عنوان یک «پیش‌آگاهی هولناک» توصیف کرد. او اظهار داشت: «این فیلم نگاهی به آینده‌ای نزدیک است که ممکن است در کشورهای ما نیز رخ دهد. این اثر به زیر پوست همه ما نفوذ کرد؛ به ویژه کسانی که نشانه‌های استبداد را در کشور یا همسایگی خود می‌بینند.»

درخشش دوباره ساندرا هولر و دیگر برندگان

در بخش جوایز نقره‌ای، ساندرا هولر (Sandra Hüller)، ستاره نام‌آشنای سینمای آلمان، برای بازی در فیلم «رُز» (Rose) خرس نقره‌ای بهترین نقش اول را به خانه برد. همچنین جایزه بهترین کارگردانی به گرنت گی (Grant Gee) برای فیلم «همه بیل ایوانز را دوست دارند» رسید. جایزه ویژه هیئت داوران نیز نصیب لنس همر (Lance Hammer) برای فیلم «ملکه در دریا» (Queen at Sea) شد؛ فیلمی که بازیگران آن، آنا کالدر-مارشال و تام کورتنی، جایزه بهترین نقش مکمل را نیز به طور مشترک دریافت کردند.

واکنش مدیران جشنواره به فضای دوقطبی

تریشیا تاتل (Tricia Tuttle)، مدیر جشنواره، در سخنرانی آغازین خود با پذیرش فضای سنگین و «درهم‌شکسته» جشنواره امسال، تاکید کرد که برلیناله به عنوان یک نهاد فرهنگی مرئی، وظیفه دارد فضایی برای دموکراسی و ابراز عقیده فراهم کند. او گفت: «اینکه امسال به طور علنی به چالش کشیده شدیم، نشان‌دهنده اهمیت برلیناله برای مردم است. انتقاد و اعتراض بخشی از دموکراسی است.» این در حالی بود که در مقاطعی از مراسم، دزیره نوسبوش (Désirée Nosbusch)، مجری برنامه، ناچار شد برای آرام کردن جو سالن و یادآوری احترام متقابل، مستقیماً وارد عمل شود.

تریبونی برای اعتراض به شرایط غزه

اما پررنگ‌ترین لحظات مراسم اختتامیه، مربوط به سخنرانی‌های سیاسی برندگان بود. عبدالله الخطیب (Abdallah Al-Khatib)، فیلمساز فلسطینی که برنده جایزه بخش «چشم‌اندازها» شده بود، در سخنانی تند، دولت آلمان را به همدستی در نسل‌کشی در غزه متهم کرد. او با اشاره به کشته شدن بیش از ۸۰ هزار نفر، فریاد «فلسطین آزاد» سر داد. ماری رز استا (Marie-Rose Osta)، برنده خرس طلایی فیلم کوتاه، نیز از این تریبون برای محکوم کردن حملات نظامی به لبنان و غزه استفاده کرد تا برلیناله ۲۰۲۶، بیش از آنکه با هنر سینما به یاد آورده شود، با فریادهای عدالت‌خواهی در تاریخ ثبت شود.

Jalal Hussaini