هفته گذشته، از یک دوره آمادگی زبان آلمانی برای کودکان در اوفنباخ، هسن، بازدید کردم. خانم ک.، مددکار اجتماعی و مسئول دورههای آمادگی (Deutsch-Vorlaufkurs یا Vorschulvorbereitungszeit)، با گرمی از من در اتاقی حدود ۳۵ متر مربع استقبال کرد. به طبقه پایین رفتیم و قبل از ورود به کلاس، ابتدا قسمتی را برای ژاکتها، روسریها و کلاههای بچهها دیدیم.
در ذهنم، بر اساس نام این دوره، چیزی کاملاً متفاوت و نسبتاً خشک را تصور میکردم. اما اصلاً اینطور نبود. این اتاق اصلاً یک کلاس درس معمولی نبود. یعنی بیشتر شبیه یک مهدکودک بود؛همه چیز رنگارنگ و پر جنب و جوش بود. بچهها چیزهای زیادی را در طول فعالیتهای خود در داخل کلاس مانند حل کردن پازل/ چیستان، برش یا نقاشی با هم و حتی شمردن را یاد میگیرند.
آنا. ک، مربی، که پنج سال است دورههای آمادگی زبان آلمانی را تدریس میکند، درباره تجربیات و برداشتهایش از آن زمان معلومات زیادی ارائه کرد. به گفته او، دوره مقدماتی زبان آلمانی برای کودکانی طراحی شده است که هنوز به اندازه کافی آلمانی صحبت نمیکنند تا بتوانند در کلاس اول ادامه تحصیل دهند و یا در آخرین سال مهدکودک خود هستند یا هنوز جایی در مهدکودک ندارند و در سال آینده قرار است وارد مدرسه شوند. بنابرین، مدرسه بر اساس آزمون ورودی مشخص میکند که چه کسی دقیقاً واجد شرایط است. خانم ک میگوید: «گاهی اوقات مهدکودک به تنهایی برای ارتقای رشد زبانی کودک کافی نیست. برخی از کودکان به پشتیبانی فشردهتر زبانی نیاز دارند و این دوره به آنها در این زمینه کمک میکند.»
او همچنین تأکید میکند که یادگیری زبان مادری در خانه، پایه و اساس یادگیری زبان آلمانی را تشکیل میدهد: «والدین باید با فرزندان خود در مورد زندگی روزمره صحبت کنند، با هم آشپزی کنند، به خرید بروند و گفتگو کنند. اگر کودکان به زبان خود تسلط خوبی داشته باشند، یادگیری زبان آلمانی برای آنها آسانتر خواهد بود.»
نظرات والدین در مورد دوره آمادگی
با رانیا صحبت کردم و از او پرسیدم آیا شرکت فرزندش در این دوره را مفید یافته است یا نه. رانیا که در خانه عربی صحبت میکند و توانایی صحبت کردن به سطح B1 زبان آلمانی را دارد، گفت که دختر ششسالهاش در همان مدرسه در دوره مشابهی شرکت میکند. او بر اهمیت این برنامه تأکید کرد و دیدگاهش را درباره مزایای چنین دورههایی توضیح داد و مشارکت کودکان را گامی بسیار مهم و مثبت میداند: «من کاملاً از این ایده حمایت میکنم، چون برای رشد کودکان بسیار مهم است.» او ادامه میدهد:
«از آنجا که ما در خانه به زبان دیگری صحبت میکنیم، بسیاری از کودکان با پیشینه مهاجرت مهارت کامل آلمانی ندارند. متأسفانه خواندن و نوشتن در برخی مهدکودکها به اندازه کافی آموزش داده نمیشود و یک دوره ویژه میتواند کمک بزرگی باشد. به نظر من اگر این پشتیبانی بهجای پنجسالگی از چهارسالگی شروع شود، حتی بهتر است. تعداد ساعات برای این دورها هم باید بیشتر شود؛ چهار ساعت در هفته کم است. شش تا هشت ساعت در هفته، در حالت ایدهآل هر روز، بسیار مفیدتر خواهد بود. این کار مهارتهای زبانی را بهطور قابل توجهی بهبود میدهد و شروع مدرسه را برای کودکان آسانتر میکند. من این را درباره پسر هشتسالهام میبینم که هنوز مشکلات زبانی دارد، چون آن زمان نتوانست در چنین برنامهای شرکت کند.»
دوره آمادگی آلمانی: چیزی فراتر از زبان
وقتی از مربی خانم ک پرسیده میشود که چگونه خانوادهها میتوانند در این مرحله اولیه از فرزندانشان حمایت کنند، توضیح میدهد که اگرچه دوره آمادگی آلمانی بر زبان تمرکز دارد، اما فعالیتهای حرکتی، نقاشی و استفاده از مداد/ پنسل و قیچی به همان اندازه برای رشد کودکان و یادگیری و کار بعدی در مدرسه مهم است. او میگوید: «هر کودک پیشدبستانی باید حداقل روزی یک بار مداد یا پنسل در دست بگیرد و همچنین هر از گاهی بریدن با قیچی را تمرین کند. این امر باعث رشد شناختی و مهارتهای حرکتی میشود. خانوادهها همچنین میتوانند این کار را با فرزندان خود در خانه انجام دهند.»
علاوه بر این، این دوره به کودکان کمک میکند تا با محیط مدرسه آشنا شوند و اضطراب خود را در مورد شروع مدرسه کاهش دهند.
به گفته خانم ک.، زمان دورهها به مدرسهها بستگی دارد. آنها معمولاً بین دو تا چهار بار در هفته برگزار میشوند. در این مدت، کودکان همچنین با ساختمان مدرسه و برخی از همکلاسیهای آینده خود آشنا میشوند.
از خانه تا جامعه؛ نقش والدین در اعتماد به نفس فرزندانشان
در بخش پایانی گفتگو، مدیر دوره مقدماتی پیام روشنی داشت: «با فرزندانتان وقت بگذرانید. زندگی مشترک شما کوتاه است و آنچه از رفتار شما در قلب آنها باقی میماند، تا آخر عمر با آنها خواهد ماند. حتی هنگام آشپزی، باغبانی، نظافت یا صرفاً بازی کردن، کودکان کلمات زیادی یاد میگیرند و تجربه کسب میکنند.» خانم ک. همچنین در مورد جامعه و محیطی که کودکان در آن بزرگ میشوند صحبت کرد: «تعلق به گروهی از دوستان و جامعهای از افراد همفکر، امنیت را فراهم میکند، اما کودکان باید بدانند که دنیایی خارج از جامعه آنها وجود دارد که همه ما در آن زندگی میکنیم. آنها باید هر دو را تجربه کنند و کاملاً احساس امنیت و اعتماد به نفس داشته باشند. زبان برای این امر ضروری است. عمل و تعامل در مدرسه و همچنین در زندگی روزمره و عمومی امکانپذیر است. به عنوان مثال، یک کودک باید بتواند با خیال راحت برای خود نان بخرد و این خیلی برایم مهم است!»
دوره آمادگی چیست؟
دوره آمادگی در شهرهای مختلف آلمان با نامهای مختلف برای کودکانی ارائه میشود که مهارتهای زبان آلمانی آنها، طبق ارزیابیها، برای شروع مدرسه کافی نیست و بنابراین باید قبل از شروع سال تعلیمی در یک دوره آمادگی شرکت کنند. این دورهها توسط مسئولین مدرسه و شهرداریها پشتیبانی میشوند و در مدارس ادغام میشوند. قابل ذکرست که این دوره یک سال طول میکشد و قبل از سال اول مدرسه برگزار میشود. تعطیلات این دورههای آمادگی، با تعطیلات مدارس ابتدایی هماهنگ شدهاند تا کودکان بتوانند بدون وقفه آماده شوند.
براساس دادهها، در هسن، حضور در دوره آمادگی در بخش ۵۸، بند ۵، جمله ۱ قانون مدارس هسن تنظیم شده است.
اخیراً، کارین پرین، وزیر خانواده آلمان از حزب دموکرات مسیحی، در مصاحبه اخیر خود با NDR در مورد دورههای پیشدبستانی و دورههای آمادگی گفت: “برای ایجاد فرصتهای برابر، باید از همان ابتدا اقدام کنیم.” او بر اهمیت یادگیری زبان آلمانی تأکید کرد.
رهنمایی
برای ثبتنام کودکان در دورههای آمادگی زبان، میتوانید نخست از شهرداری شهر خود درباره چنین برنامهها پرسوجو کنید. همچنین میتوانید بهصورت آنلاین با جستوجوی این دو واژه «Deutsch-Vorlaufkurs» یا «Vorschulvorbereitungszeit» همراه با نام شهر خود، معلومات اولیه را بهدست آورید.
۱: چند تغییر مهم در مهدکودکهای آلمان در سال ۲۰۲۶
